Oldambtster vrouwen

Uit het Dagblad van het Noorden, 9 september 2017

In de voormalige bibliotheek in Winschoten wordt vandaag, na meer dan een jaar van voorbereidingen, de expositie Oldambtster Vrouwen geopend.

CHC-directeur Marianne Kruijswijk begon vorig jaar al met het maken van de tentoonstelling, na het lezen van een boek over bijzondere vrouwen in Nederland. „Toen kreeg ik het idee om markante vrouwen uit onze regio tentoon te stellen.”

Kruijswijk begon aan een lange speurtocht. Ze dook in archieven, las oude kranten en boeken, sprak met veel mensen en vond foto’s, documenten en andere bijzondere voorwerpen. Uiteindelijk besloot ze welke vrouwen een plekje in de tentoonstelling zouden krijgen.

Aaltje Hamster was zo’n vrouw in het onderwijs. Zij was de eerste vrouwelijke leerling van het gymnasium in Winschoten. „Haar diploma haalde ze niet”, weet Kruijswijk. „De eerste die dat deed, was Allagonda Tresling.” Ro de Beer was het eerste vrouwelijke gemeenteraadslid van Winschoten, in 1919. Haar buurvrouw op de tentoonstelling is ook een politica: Hanneke Jagersma, ooit CPN-burgemeester van Beerta. „Zij is de enige van de tentoongestelde vrouwen die nog in leven is”, vertelt Kruijswijk. „Ik heb met haar gesproken en haar archief gekregen. En kijk eens, daarbij hoort zelfs een burgemeestershamer met daarin een sikkel, die ze als cadeau kreeg bij haar benoeming.”

Continue Reading →

De gruwelijke waarheid over opa Gerrit als proefkonijn

Een artikel van Harry Hekkert in De Stentor van 5 augustus 2017:

Voordat de nazi’s in de kampen op grote schaal mensen ombrengen met het gas Zyklon B, wordt dat eerst op kleine groepen uitgetest. 45 Nederlandse gevangenen zijn in juni 1942 slachtoffer van zo’n experiment. Communisten Gerrit Lagerwaard en Arend Jan Brinks uit Deventer behoren tot de eerste Nederlanders die in de gaskamer omkwamen door het verdelgingsmiddel.

Van Bernburg, de plaats waar haar opa Gerrit in de gaskamer omkwam, had Jeanine Doeve nog nooit gehoord. ,, Ik heb me het verhaal over de laatste uren van opa laten vertellen, maar ik kon het niet opbrengen er te gaan kijken. Het is mij te gruwelijk.”

Toen Jeanine Doeve-Lagerwaard in 1958 werd geboren was haar opa Gerrit al zestien jaar dood. Opa leefde voort op het enige portret dat de familie nog van hem had. Hij was overleden in een Duits kamp, Neuengamme, werd er altijd gezegd. Veel meer werd er niet over zijn dood gesproken. ,,Bij ons in de familie zijn het geen praters. Maar ik had altijd het gevoel dat er iets was wat niet klopte.” Met het zwijgen kwamen de vragen. Gerrit had verschillende overlijdensdata, hoe zat dat? Was hij echt aan een hartziekte overleden, zoals het Rode Kruis op gezag van de Duitsers meldde? En hoe erg was het geweest in Neuengamme? Jeanine Doeve, de jongste kleindochter, zocht twee jaar geleden antwoorden op haar vragen over opa Gerrit. En kreeg rillingen toen ze in Duitsland de waarheid over haar communistische grootvader vond. ,,Toen zakte even de grond onder mijn voeten vandaan, maar het geeft rust om te weten hoe het echt is gegaan.”

Continue Reading →

André Roelofs overleden

Postuum André Roelofs (1931-2017)

Continue Reading →

De omgekeerde staking in Houtigehage van januari 1952

Een opmerkelijk stukje sociale geschiedenis was het onderwerp van een Openluchttheatervoorstelling in de Friese gemeente Smallingerland.

“Het verhaal van de omgekeerde staking is een opmerkelijk verhaal – een verhaal niet alleen over werkloosheid en sociale ongelijkheid, maar ook over de strijd van kleine dorpen versus de ‘hoofdplaats’, over zelfredzaamheid en, toe maar, mienskip.

Het ging over de Parkwyk, een stuk weg bij Houtigehage dat bij regen bijzonder slecht te berijden viel. „It wetter koe net fuort. Bern kamen thús mei smoarge klean, dokter gie ûnderút mei de Solex, sokke dingen.” Een oplossing was wel in zicht: de bovenste laag mengen met de laag eronder, zeg maar. Alleen: dat kost dan geld, en arbeidskracht. En het gemeentebestuur van Smallingerland was niet zo genegen om daarin te investeren.

„De gemeente hie wol jild, Mar-shallhulp en alles, mar dat wie allegearre foar dat lytse ûnnoazele gat Drachten. Philips, no, dêr moast alles foar wike. En dêr yn Drachten seagen se de minsken yn Houtigehage as folk sûnder wet en moraal.”

De toenmalige burgemeester van Smallingerland, Barend Buma, probeerde de goede mensen van Houtigehage zowaar een rad voor ogen te draaien door ze voor te houden dat de minister er geen geld voor over had. Maar de Houtigehaagsters speld je niet zomaar iets op de mouw. „Dat doe is der in delegaasje nei Den Haach gien, yn in âld Kever. Dêr die bliken dat de minister fan neat wist. No, doe moast de boargemaster mei de billen bleat.”

Wurkleazen oan it wurk út protestWurkleazen oan it wurk út protest

En de werklozen van Houtigehage dreven het bevoegd gezag tot wanhoop door doodleuk zelf de handen uit de mouwen te steken. Deze actie werd bijkans landelijk nieuws, en uiteindelijk ging ook het gemeentebestuur overstag.”

Tot zover het verhaal van Jacob Haagsma in de Leeuwarder Courant van 28 juni 2017.

Continue Reading →

De Koude Oorlog in Amsterdam

Het Amsterdam Museum verzamelt korte filmpjes die studenten in het kader van hun opleiding  maken over de geschiedenis van de stad Amsterdam. Dit jaar hebben studenten filmpjes gemaakt over het thema ‘Amsterdam in de jaren vijftig’. Een van de subthema’s was Amsterdam in de Koude Oorlog. Daarover is de volgende bijdrage gemaakt onder de titel Het Rode Gevaar

Verzetsman Kastein krijgt zijn kamertje

Op dinsdag 20 juni 2017 is een klein hoekkamertje op de tweede verdieping van Binnenhof 7 officieel vernoemd naar verzetsheld en oud-Spanjestrijder Gerrit Kastein. Dat gebeurde in aanwezigheid van onder meer Tweede Kamervoorzitter Khadija Arib, de dochter en kleinkinderen van Gerrit Kastein en auteur Buck Goudriaan, die een boek over het leven van Gerrit Kastein schreef. Een onverwachts eerbetoon, heet het op de website van de Stichting Spanje 1936-1939.

In Trouw van 21 juni 2017 heeft Bart Zuidervaart er het volgende artikel aan gewijd:

Eerst vertelde alleen SGP-leider Kees van der Staaij zijn bezoekers over de mislukte ontsnapping van verzetsheld Kastein uit het het gebouw van de Tweede Kamer. Later werd het ook het verhaal van SP-Kamerlid Van Raak. Nu is het kamertje officieel vernoemd naar Kastein.

Met enige regelmaat nam hij die mee naar het kleinste kamertje in de SGP-gang van de Tweede Kamer – een trappetje op, een hoekje om, linksaf onder de hanenbalken door. Daar, in een ruimte van drie bij drie, stonden boekenkasten, een bureau, twee ramen met uitzicht op het Binnenhof. Menigeen weet het sindsdien met smaak na te vertellen: daar vertelde Van der Staaij dan over de heldenmoed van verzetsman Gerrit Kastein, een communist nota bene.

Continue Reading →

Provo’s en communisten tegen AFCENT

Uit: De Limburger, 30 mei 2017

De Nederlandse regering zag aanvankelijk op tegen de hoge kosten voor AFCENT, maar wilde voorkomen dat de organisatie in Duitsland neerstreek. In de zomer van 1966 gaf het kabinet-Cals (KVP en PvdA) daarom groen licht voor vestiging van AFCENT in Brunssum. De Limburgse mijnstreek kon wel een impuls gebruiken. Een jaar eerder had namelijk minister van Economische Zaken Joop den Uyl (PvdA) de sluiting van de Limburgse mijnen aangekondigd. Als eersten zouden de staatsmijnen, waaronder de Maurits in Geleen, dichtgaan, gevolgd door de Hendrik in Brunssum en de Emma in Hoensbroek, waar delen van AFCENT zouden komen. Toen de opperbevelhebber van de NAVO, generaal Lyman Lemnitzer, besloot dat het hoofdkwartier definitief in Brunssum zou komen was de reactie in Limburg aanvankelijk een beetje lauw, zo tekenden twee verslaggevers van de Leidsche Courant in najaar 1966 op. Brunssum had veel ‘liever fabriek dan NAVO’.

Continue Reading →

Deventer verzetsmensen krijgen straatnaam

DAGBLAD DE STENTOR 8 mei 2017

Lies kan straks naar de straat van haar in de oorlog vermoorde vader

Dertien Deventenaren krijgen een straatnaam in de nieuwe wijk Steenbrugge. Onder hen verzetsman Peeke Bosma, die zijn daden met de dood moest bekopen.

Johan van der Veen ijverde ervoor dat Deventenaren die in de oorlog in het linkse verzet zaten, niet vergeten worden door ze een straatnaam in Steenbrugge te geven. Onder hen de vader van Lies Rouw, Peeke Bosma die door de Duitsers werd vergast.

FOTO ronny te wechel

Lies Rouw zingt nu thuis nog de liedjes van haar papa. Een bijdehante man noemt ze vader Peeke Bosma, een forse bonk van een vent. Thuis rustig, naar buiten toe bijdehand. En hij zong altijd. Bosma zou de 34 jaar niet halen. Rouw (84): ,,Het is een vreemd besef, maar ik heb een kleinzoon van die leeftijd.” Ze vertelt het trots in de nieuwe wijk Steenbrugge, waar nu nog een met zand bezaaide vlakte ligt, maar straks onder meer de Peeke Bosmastraat. De gemeente eert dertien Deventenaren met een straatnaam in de nieuwe wijk. Onder hen dus Bosma, Deventer raadslid namens de communistische RSAP en lid van het links verzet in Deventer.

Continue Reading →

Communistisch verzet in Friesland

Na Groningen heeft Friesland nu ook een geschiedenis van het verzet van communisten in de Tweede Wereldoorlog

Chris Beuker schreef zijn boek Communistisch verzet in Friesland 1925-1945 voor het eerherstel van Friese communisten. In de oorlog gingen zij al vroeg in het verzet. Ze hebben geleden onder de gruwelijke repressie van de nazi’s in gevangenissen en concentratiekampen. Sommigen moesten dat met hun leven bekopen. Na de oorlog is hun aandeel in het verzet veel te lang genegeerd en verborgen gebleven door het isolement waarin communisten in de Koude Oorlog terechtkwamen.

De geschiedenis die Beuker aan de hand van talloze mondelinge en schriftelijke persoonlijke getuigenissen heeft opgetekend is van belang voor alle nabestaanden van de Friese verzetsstrijders die sinds de oorlog geconfronteerd zijn geweest met hardnekkige vijandbeelden, en die thuis in veel gevallen ook niet het volledige verhaal te horen kregen. Het boek is ook een bijdrage aan de partijgeschiedenis van de CPN. Het geeft een beeld van de inzet van arbeiders en boeren in Friesland  voor een rechtvaardiger wereld in de traditie van Domela Nieuwenhuis die in die streek de grondslag heeft gelegd voor de socialistische beweging in Nederland. Beuker laat zien dat het Friese verzet in de Tweede Wereldoorlog de voortzetting was van een al langer gevoerde strijd tegen onrecht, sociale ongelijkheid en discriminatie. Communisten vochten niet tegen een land, maar tegen een politiek systeem. “Niet Duitse mensen waren destijds de vijand, maar de fascisten,” zei Rinze Visser, raadslid voor de NCPN in Lemmer, bij de presentatie van het boek op 21 april j.l. in Gorredijk.

Continue Reading →

Geert Sterringa ereburger van de stad Groningen

Uit het Dagblad van het Noorden 4 mei 2017:

Communistisch verzetsstrijder ereburger van de stad Groningen

De communistische verzetsstrijder Geert Sterringa bezweek op 19 januari 1944 in concentratiekamp Buchenwald. Hij is benoemd tot ereburger van de stad en krijgt een plek in het Gulden Boek.

‘Het gemeentebestuur van Groningen is Geert Sterringa zeer dankbaar voor al hetgeen hij voor de stad betekend heeft. In het bijzonder in de donkerste periode uit de geschiedenis van onze stad hield hij de vlam van de hoop brandend.’ Zo schrijft de gemeente in haar motivering.

„Dit is eigenlijk ook een rehabilitatie van het communistisch verzet”, vindt Ruud Weijdeveld uit Zwolle die het boek Het communistisch verzet in Groningen 1940-1945 schreef. „Deze verzetsstrijders kregen na de oorlog weinig erkenning. Ze mochten ook geen beroep doen op de Stichting ’40-’45 voor een pensioen, mede door de Koude Oorlog en omdat ze tegen de inzet van soldaten in Nederlands-Indonesië waren.”

Sterringa werd in 1876 geboren in Firdgum. „Hij was onderwijzer in Groningen en voorman van de CPN in de Provinciale Staten.” Sterringa gaf les aan de Noorderhulpschool voor arme kinderen.

In de jaren dertig waarschuwde hij voor het opkomende fascisme en ving hij gevangenen op die uit Duitse concentratiekampen waren ontsnapt. In de oorlog werkte hij mee aan de verzetskrant Noorderlicht. De Duitsers pakten hem op, omdat hij voor de CPN een manifest schreef over de Februaristaking in 1941, waarmee de bevolking tegen de Jodenvervolging protesteerde. Op 23 april 1941 kwam Sterringa in het Oranjehotel in Scheveningen terecht. Hier zat hij tot begin 1942. Daarna werd hij naar kamp Amersfoort overgebracht en tenslotte ging hij op transport naar Buchenwald. Hij had drie kinderen.

In de wijk Hoornse Meer is een straat naar hem vernoemd. Zijn kleinzoon GeertJan Herder uit Garnwerd was jarenlang directeur van de Montessorischool in dezelfde wijk.

[artikel van Frank von Hebel, Foto: © Geert Sterringa Stichting]